Ik leen graag het motto van het Expertisecentrum van HVO-Querido:
“Anders denken, anders doen.”
Vanuit mijn ervaring met Housing First en Wonen Eerst heb ik geleerd dat je échte vernieuwing eerst buiten bestaande systemen moet bouwen. Daar is de ruimte om te experimenteren, te vernieuwen en te ontdekken wat werkt.
Daarna volgt de vraag: kan die verandering landen binnen het bestaande systeem, of moet het systeem zelf worden aangepast?
Wat betreft de woonruimteverdeling ben ik overtuigd van het laatste.
Ons huidige systeem is sterk gebaseerd op inschrijfduur. Wie lang wacht, heeft meer kans. Begrijpelijk: wachten moet lonen.
Tegelijkertijd weten we dat wachten niet voor iedereen mogelijk is. Daarom bestaan er urgenties en voorrangsregelingen. De nieuwe Wet versterking regie volkshuisvesting zet hierin een belangrijke stap door gemeenten te verplichten urgentie beter en regionaal te organiseren. Officiële Bekendmakingen
De hamvraag
Blijven we proberen het huidige systeem te verbeteren op basis van uitzonderingen, of moeten we het systeem zelf opnieuw ontwikkelen?
Hoe begrijpelijk die regelingen afzonderlijk ook zijn, in de praktijk brengen ze groepen woningzoekenden in concurrentie met elkaar en zie dat het bijdraagt bij aan polarisatie.
De één krijgt voorrang, terwijl de ander al jaren wacht. Ik merk dat ook dat professionals hiermee worstelen: zij zien de woonnood, maar moeten binnen schaarste bepalen wiens woonnood binnen de geldende criteria zwaar genoeg weegt voor voorrang.
Onderzoek van Holland Rijnland Wonen onder 171.098 woningzoekenden woningenzoeken en 16.455 respondenten biedt een interessant perspectief. Het laat zien dat er niet één woningzoekende bestaat, er bestaan bijvoorbeeld spoedzoekers, spoedwenszoekers, wenszoekers en voorzorginschrijvers, allen met verschillende behoeften en verschillende verwachtingen van het systeem. ( Holland Rijnland Wonen)
Maar welk perspectief biedt het systeem aan mensen die niet kunnen wachten? Aan jongeren zonder opgebouwde inschrijfduur, mensen die na een scheiding plotseling opnieuw moeten beginnen of huishoudens die onverwacht hun woonplek verliezen?
Hun woonnood kan groot zijn, terwijl hun positie in het systeem zwak is.
Het resultaat van het huidige woonruimteverdeelsysteem
Het resultaat is helaas kansongelijkheid
Inschrijfduur hoeft niet te verdwijnen. Wachten moet lonen, maar ook actuele woonnood, veranderende levensomstandigheden en woonbehoeften verdienen een plek om de kansgelijkheid te vergroten.
Dat vraagt om verschillende routes binnen één transparant en samenhangend systeem. Een systeem dat duidelijk maakt hoe belangen worden afgewogen en ook perspectief biedt aan mensen die niet jarenlang kunnen wachten.
Mijn ambitie is om bij te dragen aan een woonruimteverdeelsysteem dat beter aansluit bij de samenleving van vandaag en morgen.
Wonen Eerst maakt vanuit de praktijk zichtbaar waar het huidige systeem schuurt. Die ervaringen bieden aanknopingspunten om de toegang tot wonen structureel te verbeteren.
De hamvraag blijft: blijven we sleutelen aan een systeem dat tekortschiet voor mensen die niet kunnen wachten, of durven we het opnieuw te ontwerpen, zodat zowel wachttijd als actuele woonnood meetelt?
Met Platform Wonen Eerst wil ik ook dit soort vragen verder onderzoeken en vertalen naar concrete ideeën voor systeemverandering.